Nöroçeşitlilik Nedir?

Nöroçeşitlilik (Neurodiversity), insanların beyinlerinin ve sinir sistemlerinin doğal farklılıklarını tanıyan ve bu farklılıkların insan biyolojisinin normal bir parçası olduğunu kabul eden bir kavramdır. Bu sayfada nöroçeşitlilik konusuna ilişkin aşağıdaki bilgiler paylaşılmaktadır.

Nasıl Ortaya Çıktı?

1990’larda ortaya çıkan “nöroçeşitlilik hareketi”, nörolojik farklılıkların toplum tarafından kabulünü ve kapsanmasını amaçlayan bir sosyal adalet hareketidir. Sosyal engellilik modeli temelinde, otizmin bir bozukluk değil, toplumun doğal ve değerli bir parçası olduğu vurgulanır. Hareket, otizmli bireylerin bireysel özelliklerini ve katkılarını bir zenginlik olarak görmeyi teşvik eder ve bilişsel çeşitliliğin biyolojik bir değer olarak kabul edilmesi gerektiğini savunur.

Kapsamı Nasıl Genişledi?

Nöroçeşitlilik terimi, başlangıçta daha çok otizmi ifade ederken, zamanla Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB), disleksi, Tourette sendromu, sinestezi gibi diğer öğrenme ve gelişim farklılıklarını ve çeşitli duygu durum bozukluklarını da kapsar hale geldi.

Otizmin Konumu

Nöroçeşitlilik içerisinde otizm, düzeltilmesi veya iyileştirilmesi gereken bir bozukluktan ziyade toplumun doğal ve değerli bir parçası olarak vurgulanır.

Nöroçeşitlilik Popülasyonu Nasıldır?

Nöroçeşitlilik popülasyonunun tahmini dağılımı aşağıdaki gibidir:

Otizmin Diğer Nöroçeşitlilik Durumlarıyla İlişkisi

Kesışimler

• ADHD tanısı olanların %40’ında, disleksi tanısı olanların da %50’sinde otizm görülmektedir.
• Özellikle erken ve yoğun eğitim sayesinde tanısı kalkan otizmli bireylere yapılan takip çalışmalarında %90’a yakınının ilerleyen yıllarda farklı bir nöroçeşitlilik tanısı aldığı görülmüştür (öğrenme güçlüğü ve ADHD en yaygın).

Eş Tanı Sıklıkları

Otizmli bireylerin %70’ine en az bir ek tanı, %40’ına iki ya da daha fazla tanı eşlik etmektedir:

• %28 ile %83 arasında ADHD,
• %56’sına yakınında obsesif-kompulsif bozukluk,
• %50’sine yakınında disleksi gibi öğrenme güçlükleri,
• %40’ında kaygı bozuklukları,
• %47’sine yakınında major depresyon (özellikle yetişkinlikte),
• %27’sine yakınında duygudurum (bipolar) bozuklukları,
• %4 ile %26 arasında tik bozuklukları.

Zeka Profilleri ve Özel Yetenekler

• Otizmli bireylerin %40’ı normal ve normal üstü zeka puanına sahiptir.
• %10’u savant sendromu olarak tanımlanan özel yetenek özelliklerine sahiptir.
• %60’ının zeka puanı normalin altındadır; bu bireylere farklı düzeylerde (hafif, orta, ağır) zihin yetersizliği tanısı eşlik eder.